సువర్ణ సుమన సుజ్ఞేయము - 686 (మా స్వామి: 101)

ఆనందైకమయస్వరూప ! భవదీయైశ్వర్యమున్ ధూర్జటి 

శ్రీనాథుల్ కవితాసతీ కుచతటీ శ్రీ గంధ కస్తూరికా

స్థానంబున్ బొనరించి రిప్పటికి నస్మత్ స్తోత్ర పాత్రంబవై 

దేనెల్ ద్రావిన నోటికిన్ జలము లందింపయ్యె విశ్వేశ్వరా !

ఇది ' మా స్వామి (విశ్వేశ్వర శతకం) లోని నూటొకటో,  చివరిదైన పద్యం.  ఈ పద్యాలలో కొన్ని దీర్ఘ సంస్కృత సమాసావృతమై, నా వంటి వాడు అన్వయం చేసుకొని, అర్థం చేసుకొనడానికి కష్టమైనా, తప్పొప్పులన్నీ పరమేశ్వరుని సంకల్పాలే ననే భావనతో, నాకు స్ఫురించిన అర్థాన్ని వ్రాశాను. కొన్ని పద్యాలకు అర్థం నాకే సంతృప్తికరంగా లేవు.  నాకు, పాఠకులకు, ఆ పరమేశ్వరుడే సరైన అర్థాన్ని సరైన సమయంలో తెలియజేస్తాడనే పరిపూర్ణమైన భక్తిభావనతో, ఈ పద్యానికి అర్థాన్ని మీ ముందుచుతున్నాను.

" విశ్వేశ్వరా ! నీవు ఆనందమే సంపూర్ణంగా నిండి ఉన్నవాడివి. నీ మహానుభావుతను ధూర్జటి, శ్రీనాథుడు మొదలుగా గల మహాకవులు, పరిమళభరితములైన మంచి గంధము, కస్తూరి లేపనములతో కవితాసతికి అర్చన చేశారు. ఇప్పుడు నీవు నా పాలిన పడ్డావు. ఆ మహాకవులు తియ్యనైన తేనెను నీ నోటి కందిస్తే, నేను మంచినీళ్ళతో సరిపెడుతున్నాను. "

సంగీతసాహిత్యాలు సరస్వతీదేవి స్తనద్వయాలు.

పరమేశ్వరుడు అష్టైశ్వర్యప్రదాత. అణిమ, మహిమ,గరిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యము, ఈశత్వము, వశిత్వము, అనేవి అష్టైశ్వర్యాలు.

ధూర్జటి మహాకవి కృష్ణదేవరాయలవారిచే " స్తుతమతియైన ఆంధ్రకవి " అని మెప్పు పొందినవాడు. శివభక్తిపూరకములైన శ్రీకాళహస్తీశ్వర మాహాత్మ్యము, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం వ్రాసినవాడు. కవిసార్వభౌముడు,  ఈశ్వరార్చనకళాశీలుడు, అయిన శ్రీనాథుడు కాశీఖండము, హరవిలాసము, భీమఖండము వంటి మహోత్కృష్టమైన శివభక్తి కావ్యాలను తెలుగుజాతి కందించారు.

ఈ పద్యం  ' అలఘు స్వాదు రసావతార ధిషణాహంకార సంభార దోహల బ్రాహ్మీమయమూర్తి ' అయిన విశ్వనాథవారి వినమ్రతకు మచ్చుతునక.  అంతటి గాఢప్రతిభునికి, ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి ఎక్కడ తల ఎత్తుకోవాలో, భక్తిపూర్వక వినమ్రతతో ఎక్కడ తలదించుకోవాలో తెలుసు. విశ్వనాథునికి మధుధారల వంటి కవిత్వ మందించి, '  జలము లందింపయ్యె ' అని నిగర్వంగా చెప్పుకొన్న ఋషిత్వం ఒక్క విశ్వనాథకే చెల్లింది.

స్వస్తి ప్రజాభ్యాం పరిపాలయంతాం

న్యాయేన మార్గేణ మహీన్ మహీశాన్ 

గోబ్రాహ్మణేభ్య శ్శుభమస్తు నిత్యం

లోకా స్సమస్తాన్ సుఖినో భావంతు.

ఓం శాంతి శ్శాంతి  శ్శాంతిః

సువర్ణ సుమన సుజ్ఞేయము - 685 (మా స్వామి: 100)

నినుఁ గ్రొంగ్రొత్తలు తేర్చు గుంఫనల వర్ణింపంగ నూహింతు నౌ

నని యే దారినిఁబోయి పూర్వకవి పాదాంకంబులే తోఁచి లో

నన లజ్జాపరిగూఢ మానసుఁడనై నాలోన నేనే వినూ

తన శంకాహృదయుండ నౌదును, మఱి క్షంతవ్యుండ, విశ్వేశ్వరా ! 

ఇది ' మా స్వామి (విశ్వేశ్వర శతకం) లోని వందో  పద్యం.

" విశ్వేశ్వరా ! నిన్ను క్రొత్త క్రొత్త పద ప్రయోగాలతో వర్ణించాలని ఉహిస్తాను. అలాగని, పోయి పోయి పూర్వాంధ్ర మహాకవుల మార్గమే  తోచి, సిగ్గు  పడి, అది నా మనసులోనే దాచుకొని,  నాలోపల నేనే సరిక్రొత్త సందేహాలతో కూడిన హృదయం కలిగిన వాడినౌతున్నాను.  మరి నన్ను క్షమిoచు తండ్రీ !

నన్నయ, తిక్కన, ఎఱ్ఱన, శ్రీనాథుడు, పోతన, పెద్దన, కృష్ణదేవరాయలు, తెనాలి రామకృష్ణుడు, నాచన సోమనలను తనకు గురువులుగా అవతారికలో చెప్పుకొన్నారు  విశ్వనాథ.  వారిని గురువులుగా భావించి, వారి స్ఫూర్తిని పొందుతూ, తనదైన స్వతంత్ర మార్గంలో శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము వంటి బృహత్కావ్య రచన చేశారు విశ్వనాథ. 

సువర్ణ సుమన సుజ్ఞేయము - 684 (మా స్వామి: 99)

ప్రస్థానత్రయమున్ గనుంగొనుట తప్పన్ క్లిష్టకామావిలా

వస్థామార్గము నువ్వుగింజయిన దప్పన్ బోదు లోఁ గాల

మేఘస్థూలాకృతి నల్లనైన పొగయై కట్టెన్ వెలారెన్ మన 

స్స్వస్థంబని నేఁటి జన్మకె గడింపన్ లేనొ విశ్వేశ్వరా !'

ఇది ' మా స్వామి (విశ్వేశ్వర శతకం) లోని తొంభై తొమ్మిదో పద్యం.

" విశ్వేశ్వరా ! ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మసూత్రములు, భగవద్గీత మొదలగునవి  సూచించిన జీవనమార్గాన్ని ధర్మ మార్గాన్ని తప్పను.   అలాగని, దుస్తరమైన  కోరికలతో కూడిన అవస్థల దారి నుండి  నువ్వుగింజంతైనా  తప్పించుకోవటం  కూడా సాధ్యం కాకుండా ఉంది.  ప్రళయకాల మేఘం దట్టంగా, నల్లగా ఎలా అలుముకొంటుందో, ఆ విధంగా అజ్ఞానం, నా లోపల ఆవరించుకొని ఉంది.  మనశ్శాంతి అనేది ఇక ఈ జన్మకు దొరకదా స్వామీ ! "

వేదాంతములైన ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మసూత్రములు, భగవద్గీత, ఈ మూడింటినీ కలిపి ప్రస్థానత్రయ మంటారు.  ఇవి మానవజీవితంలో ఆచరణయోగ్యములైన గ్రంథాలు. నిష్కామ కర్మతో, తామరాకు మీద నీటినొట్టులాగా, సుఖదుఃఖాలు, మానావమానాలు, కలిమిలేములు, మొదలైన ద్వంద్వాలకు అతీతంగా, శాశ్వతమైన బ్రహ్మానందాన్ని పొందటమే మానవజీవితానికి సార్థకత చేకూర్చేది.  పైన చెప్పిన బృహద్గ్రంథాల సారాన్ని నిజజీవితంలో ఆచరించి, నిష్కామ కర్మాచరణ చేస్తూ, సమన్వయంతో బ్రతకటం కష్టతరమైన పని.  అందువల్ల, కోరిక వలయoలో చిక్కుకొన్న మనిషి మనశ్శాంతిని కోల్పోతున్నాడని విశ్వనాథ ఆవేదన.

సువర్ణ సుమన సుజ్ఞేయము - 683 (మా స్వామి: 98)

మును లేనట్టిది లోభ మొక్కఁడు ననున్ బొందెన్ జరాక్రాంతియౌ

నని భీతావహమైనతో సుతుని యందై  మోహపుంబెల్లు, కా 

మిని తొల్లింటిది నన్ ప్రశస్తపథగామిన్ జేయు దానిన్ దొలం

చిన మార్గానఁ దొలంచి నా విహపరశ్రేయస్సు, విశ్వేశ్వరా !

ఇది ' మా స్వామి (విశ్వేశ్వర శతకం) లోని తొంభై ఎనిమిదో  పద్యం.

" విశ్వేశ్వరా ! ఇంతకు ముందు లేనటువంటి లోభ మనే దొకటి నాలో కనపడుతూ ఉంది. వార్థక్యం ముంచుకొస్తుందనే భయతో, కొడుకు మీద మోహ మెక్కువయింది. నన్ను మంచి దారిలో నడిపిస్తున్న నా మొదటి భార్యను తీసుకువెళ్ళిపోయినట్లే, నా కొడుకును కూడా తీసుకువెళ్ళిపోయి, నాకు ఇహపర సుఖాలు లేకుండా చేశావు. "

విశ్వనాథవారికి ప్రథమ కళత్ర వియోగం జరిగింది. ఆమె స్మృతి చిహ్నంగా వరలక్ష్మీ త్రిశతి అనే అద్భుతమైన స్మృతికావ్యాన్ని వారు రచించారు.  తరువాత, పదహారు, పదిహేడేళ్ళున్న ఒక కుమారుడు కూడా చనిపోయాడు.  ఆ దుఃఖకాలం లోనే, కిన్నెరసాని పాటలు వ్రాశానని విశ్వనాథవారే ఒక ఆకాశవాణి ఇంటర్వ్యూలో కేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రిగారితో చెప్పారు.